Nowe stanowisko unikatowej fauny kręgowców późnego triasu
w Lipiu Śląskim-Lisowicach k/Lublińca

Tomasz Sulej (Instytut Paleobiologii PAN, Warszawa)
Grzegorz Niedźwiedzki (Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego)

W cegielni Lipie Śląskie w Lisowicach odnaleziono szczątki roślin i zwierząt żyjących około 200 mln lat temu w rejonie wielkiej rzeki. Z pośród znalezionych licznych skamieniałości ryb, płazów i gadów największe znaczenie mają szczątki dużego dinozaura drapieżnego i dicynodonta. Dinozaur ma około 5 m długości i należy do przodków teropodów z grupy tetanurów, którą reprezentuje też słynny późnokredowy Tyrannosaurus rex, można więc powiedzieć, że wykopano praprzodka tyranozaura. Roślinożerny gad ssakokształtny dicynodont był równie duży, miał około 4 m długości i 2 m wysokości, co czyni go największym znanym gadem ssakokształtnym. Odkrycia te dramatycznie zmieniają nasze wyobrażenia na temat ewolucji dużych dinozaurów drapieżnych i ich koegzystencji z dicynodontami. Do tej pory sądzono bowiem, że dicynodonty wymarły około 215 mln lat temu w czasie wymierania na pograniczu karniku i noryku. Fakt, że są znane z osadów młodszych i to jako ukoronowanie procesu specjalizacji budowy i powiększania rozmiarów ciała, sugeruje że w późnym triasie postulowane wymieranie "w cudowny sposób" ominęło dicynodonty. Najstarsi do tej pory znani przedstawiciele tetanurów ze środkowej jury są o 30 mln lat młodsi od odkrytego w Lisowicach gatunku. Nowa forma ma w budowie szkieletu wiele cech prymitywnych, ale również zawiera cechy zaawansowane, umożliwi więc poznanie dróg ewolucji tych wyjątkowych zwierząt.


Wykonał W. Krawczyński (2008)