Wczesnotriasowa fauna kręgowców z krasu stanowiska Czatkowice k/Krzeszowic

Magdalena Borsuk-Białynicka (Instytut Paleobiologii PAN, Warszawa)

Szczątki kopalne drobnych kręgowców wyekstrahowane z brekcji kostnej leja krasowego stanowiska Czatkowice 1 w dolnokarbońskich wapieniach z kamieniołomu Czatkowice k/Krakowa były przedmiotem badań w Instytucie Paleobiologii PAN w ostatnim dziesięcioleciu. Pochodzą one z pierwszej fazy krasowienia na tym terenie zakończonej przed transgresją retu. Wiek zespołu określony został jako początek późnego oleneku na podstawie zawartej w tym zespole kombinacji ryb dwudysznych z rodzaju Gnathorhiza z płazami temnospondylowymi z rodzaju Parotosuchus. Wiek ten jest zgodny z charakterem całego zespołu, na która składają się ponadto przedstawiciele prokolofonów, długoszyich prolacertiformów, pra-archozaurów, pra-lepidozaurów i pra-żab, te ostatnie pokrewne, znanemu od lat trzydziestych ubiegłego wieku, rodzajowi Triadobatrachus z Madagaskaru. W zespole tym brak gadów ssakokształtnych, co również koresponduje z powyższym oznaczeniem wieku. Wczesnotriasowa fauna kręgowców z Czatkowic jest praktycznie jedyną fauną lądową tego okresu z terenu Eurameryki, poza stanowiskami Europy wschodniej i Transuralu, gdzie reprezentowane są tylko duże kręgowce. Ilustruje ona kluczowy etap rozwoju fauny, następujący bezpośrednio po wielkim wymieraniu na granicy perm/trias. Jest to moment przełomowych wydarzeń w ewolucji płazów oraz kluczowej radiacji gadów diapsydowych. Dywergencja dwóch głównych pni tych gadów, Lepidosauromorpha i Archosauromorpha wiązała się, jak to często podkreślano, z różnicami w strategii lokomocyjnej tych gadów. Badanie szczątków szkieletu pozaczaszkowego pra-archozaura (przedstawiciela Archosauriformes) z Czatkowic 1, rodzaju Osmolskina, pokrewnego afrykanskiej euparkerii, pokazało, że kluczową zmianą na tym wczesnym etapie ewolucji było przesuniecie stawu krzyżowo-biodrowego stabilizujące miednicę. Stan tego stawu wskazuje na ugruntowanie się fakultatywnej dwunożności na bardzo wczesnym etapie ewolucji gadów panujących (Archosauriformes), różniąc je drastycznie od przedstawicieli pnia łuskonośnych (Lepidosauromorpha).


Wykonał W. Krawczyński (2008)