Środkowotriasowe gady morskie Śląska – stan wiedzy i perspektywy badań

Dawid Surmik (Uniwersytet Śląski)

Morze środkowego triasu (wapienia muszlowego) basenu germańskiego było pełne aktywnie pływających kręgowców – ryb oraz gadów. Po raz pierwszy na fakt występowania szczątków kostnych w osadach wapienia muszlowego Śląska zwrócono już uwagę w 1822 roku (por. Surmik, 2008). Późniejsze prace, w szczególności Hermanna von Meyera (1847-1855) doprowadziły do opisania licznych form. Badania kręgowców środkowego triasu były w późniejszym czasie kontynuowane przez różnych badaczy (m.in. Gürich 1884, Schrammen, 1899), co doprowadziło do opisania kolejnych taksonów. Najbardziej interesującymi formami są gady morskie z nadrzędów Sauropterygia i Ichtyopterygia (Surmik, 2008). Pomimo iż aktualnie nie są prowadzone na Górnym Śląsku systematyczne badania nad gadami morskimi to rewizje starszych opracowań (np. Meyer, 1847-1855, Schrammen, 1899) w korelacji ze współczesnymi wynikami biostratygraficznych badań na bezkręgowcach potwierdzają, iż na terenie Śląska mamy do czynienia z najstarszymi wystąpieniami gadów morskich na obszarze całego basenu germańskiego (Rieppel i Hagdorn, 1997; Surmik, 2008). Taksony takie jak Cyamodus tarnowitzensis, czy Dactylosaurus gracilis są niejednokrotnie kluczowymi formami dla poznania ewolucji i paleobiologii całych grup tych gadów oraz ich geograficznych zasięgów (Surmik, 2008 i literatura tam cytowana).
Fakt braku większego zainteresowania nad badaniami tych form wynika z fragmentarycznej natury większości znalezisk, pomimo znacznej częstości ich występowania w materiale kopalnym. Przykłady historycznych odkryć pokazują jednak, że warto prowadzić nawet niewielkie prace mające na celu zebranie kolekcji do opracowywania. Racjonalnym działaniem byłoby także objęcie formą nadzoru czynnych odkrywek i przekazywanie znalezionych skamieniałości do oględzin i oceny ich wartości naukowej.
Efektem takiego działania mogłoby by być utworzenie stanowisk dokumentacyjnych w najbardziej perspektywicznych odkrywkach i systematyczne prowadzenie tam prac badawczych. Takim perspektywicznym miejscem jest obecnie kamieniołom w Żyglinie k. Miasteczka Śląskiego (Bardziński i in.), który aktualnie stanowi najlepsze miejsce do badań nad kopalnymi szczątkami gadów morskich.


Literatura
Bardziński W., Surmik D. & Lewandowski M., 2008: Stanowisko kręgowców środkowego triasu koło Żyglina na Górnym Śląsku. Przegląd Geologiczny 56 (7).
Gürich G.J.E., 1884. Ueber einige Saurier des oberschlesinschen Muschelkalkes. Zeitschrift der deutschen geologischen Gesellschaft 36: 125-144.
Meyer E. von, 1847-1855. Zur Fauna der Vorwelt. Sie Saurier des Muschelkalkes mit Rucksicht auf die Saurier aus buntem Sandstein und Keuper: Heinrich Keller, Frankfurt a. M. Rieppel O. & Hagdorn H., 1997. Paleobiogeography of Middle Triassic Sauropterygia in Central and Western Europe. W: Callaway, J. M. & Nicholls, E. L., (eds.). Ancient Marine Reptiles. Academic Press, San Diego. s. 121-144.
Schrammen A., 1899. Beitrage zur Kenntniss der Nothosauriden des unteren Muschelkalkes in Oberschlesien.
Surmik D., 2008. Gady morskie wapienia muszlowego Śląska. Paleobiologia i paleoekologia. Praca licencjacka, Archiwum UŚ.

Wykonał W. Krawczyński (2008)