Ważne cechy uzębienia płaza tarczogłowego Metoposaurus diagnosticus z Krasiejowa

Dorota Konietzko-Meier (Uniwersytet Opolski)

Ogólnie rozmieszczenie szeregów zębowych u metopozaurów, zarówno w szczęce górnej, jaki dolnej jest bardzo konserwatywne i nie odbiega znacząco od ogólnego schematu spotykanego u innych triasowych Temnospondyli (Chase, 1963; Warren i Davey, 1992).
Jednakże w 1992 roku Warren i Davey zanotowały, że cechą unikalną dla Metoposauridae jest włączenie kła w szeregów zębów marginalnych na kości zębowej. Obserwację tę poparli Hunt (1993) oraz Schoch i Milner (2000), nadając jej nawet rangę synapomorfii dla Metoposauridae. Analiza materiału krasiejowskiego nie pozwala jednak na dalsze podtrzymywanie tej tezy (Konietzko-Meier i Wawro, 2007). W badanym materiale zaobserwowano dwa typy budowy rejonu spojenia żuchwy. W trzech okazach kieł był włączony w szereg zebów marginalnych, w pozostałych siedmiu zajmował normalną pozycję na platformie spojenia. Świadczy to zmienności wewnątrzgatunkowej opisywanej cechy i jej nieprzydatności klasyfikacji organizmów. Największe odchylenia w przebiegu szeregów szczęki górnej zaobserwowano w przebiegu rzędu wewnętrznego. W mniejszych czaszkach, blisko szwu pomiędzy kością podniebienną a bocznoskrzydłową występuje klinowate wcięcie w szeregu zębowym. W dużych czaszkach szereg kości podniebiennej płynnie przechodzi w szereg zębów na kości bocznoskrzydłowej.
Wyniki badań wskazują, że zarówno lokalizacja kła na żuchwie, podobnie jak zmienność kształtu wewnętrznego szeregu szczęki górnej nie mają znaczenia taksonomicznego, mogą być jednak istotne dla poznania rozwoju ontogenetycznego badanego gatunku – zarówno brzeżne położenia kłów, jak i obecność wcięcia w szeregu czaszki mogą być cechami młodocianymi. Natomiast cechą bezpośrednio przydatną w klasyfikacji Metoposauridae może być zróżnicowanie kształtu części podniebiennej szeregu przynozdrzowego (dentes parachoanales).

Literatura
Chase, J.N. 1963. The labyrinthodont dentition. Breviora 187: 1-13.
Hunt, A.P. 1993. Revision of the Metoposauridae (Amphibia, Temnospondyli) and description of a new genus from Western North America. W: Morales, M. (red.): Aspects of Mesozoic Geology and Paleontology of the Colorado Plateau. Museum of Northern Arizona Bulletin 59: 67-97.
Konietzko-Meier, D., Wawro, K. 2007. Mandibular dentition in the Late Triassic temnospondyl amphibian Metoposaurus. Acta Palaeontologica Polonica 52(1): 213-215.
Schoch, R.R., Milner, A.R. 2000. Stereospondyli. Stem-Stereospondyli, Rhinesuchidae, Rhytidostea, Trematosauroidea, Capitosauroidea. Handbuch der Paläoherpetologie 3B: 1-164.
Warren, A.A., Davey, L. 1992. Folded teeth in temnospondyls – a preliminary study. Alcheringa 16: 107-132.
Wykonał W. Krawczyński (2008)